Bazı filmler vardır, “güzelmiş” dersin geçersin. Bazıları vardır, bittiğinde oturduğun yerde bir süre tavana bakarsın. Project Hail Mary benim için kesinlikle ikinci kategori oldu. Bu filmi izlerken bir yandan “ne kadar acayip zekice yazılmış” diye heyecanlandım, bir yandan da beklemediğim kadar duygulandım. Uzay, bilim, gerilim, mizah, yalnızlık, dostluk, fedakârlık… Hepsi var. Ve işin en güzel kısmı, bunların hiçbiri birbirini bozmuyor.

Yönetmen koltuğunda Phil Lord ve Christopher Miller var; başrolde Ryan Gosling, yanında da filmin duygusal omurgasını taşıyan müthiş karakterlerle çok sağlam bir kadro kurulmuş. Bu zaten ilk artı hanesine yazılıyor. Çünkü film daha baştan “ben büyük fikirli bir bilimkurgu olacağım ama kalpsiz olmayacağım” diyor. Buradan sonrası bol bol spoiler içeriyor 🙂

Önce şunu söyleyeyim: Bu film neden bu kadar iyi?

Bence filmin bu kadar iyi olmasının ilk sebebi, büyük bir bilimkurgu fikrini son derece insani bir hikâyeye çevirmesi. Kâğıt üstünde konu çok devasa: Güneş ölüyor, Dünya tehlikede, insanlık yok oluşun eşiğinde, bir adam uzayın ortasında hafızasını kaybetmiş halde uyanıyor. Ama film bunu öyle bir anlatıyor ki mesele sadece “insanlık kurtulacak mı?” olmuyor. Mesele aynı zamanda şu oluyor:

Bir insan korkusuna rağmen doğru olanı seçebilir mi?
Yalnızlık insanı ne kadar değiştirir?
Bilim sadece veri midir, yoksa umut da üretir mi?

Film bence burada vuruyor.

Ryan Gosling’in Ryland Grace performansı neden bu kadar iyi?

Çünkü Ryland Grace karakteri kolay bir karakter değil. Adam hem bilim insanı, hem öğretmen, hem korkak tarafları olan biri, hem komik, hem kırılgan, hem de hikâye ilerledikçe istemeden kahramanlaşan biri. Ryan Gosling bunu çok iyi dengeliyor. Karakteri klasik “taş gibi cool uzay adamı” gibi oynamıyor. Tam tersine, panik oluyor, saçmalıyor, korkuyor, terliyor, dağılıyor. Ve tam da bu yüzden gerçek geliyor. Ryland Grace’i izlerken “tamam, bu insan gerçekten burada olsaydı böyle davranabilirdi” diyorsun. Filmin resmi özetinde de onun hafızasını geri kazandıkça Dünya’yı yok oluştan kurtarma görevini parça parça çözdüğü vurgulanıyor; bence filmin ritmi de tam bu yüzden çok iyi çalışıyor.

Karakterler neden akılda kalıyor?

Ryland Grace

Filmin kalbi. Ryan Gosling’in oynadığı Ryland Grace, uzay gemisinde tek başına uyanıyor ve başta kim olduğunu bile bilmiyor. Hafızası geldikçe onun aslında ortaokul fen öğretmeni ve eski bir moleküler biyolog olduğunu öğreniyoruz. Bu ayrıntı çok önemli, çünkü karakteri özel yapan şey “seçilmiş kahraman” olması değil; zor durumda bilimi, merakı ve sezgiyi kullanması. O yüzden karakter bir süper kahraman değil, ama inanılmaz kahramanca.

Eva Stratt

Sandra Hüller’in canlandırdığı Eva Stratt bence filmin gizli MVP’si. Uluslararası görev gücünün başındaki kişi olarak karşımıza çıkıyor ve o kadar sert, soğukkanlı ve acımasız görünen kararlar alıyor ki bazen sinir oluyorsun. Ama sonra fark ediyorsun: dünyanın kaderi omzunda olan bir insanı izliyorsun. Onu sevmesen bile saygı duymadan edemiyorsun. Karakterin güzelliği burada; “sevilebilir” olmak zorunda değil ama inanılmaz işlevsel ve gerçek.

Rocky

Tamam, gelelim mevzuya.
Rocky bu filmin duygusal nükleer reaktörü.

James Ortiz’in performansıyla hayata getirilen Rocky, Ryland’ın uzay yolculuğunda karşılaştığı uzaylı karakter. Ve bu karakterin kağıt üstünde çalışması bile zor. Çünkü yanlış yapılsa ya aşırı tatlılaştırılır ya da tamamen tuhaf kalır. Ama film burada müthiş bir şey yapıyor: Rocky’yi hem yabancı hem sevimli hem komik hem de onurlu bir varlık gibi kuruyor. Andy Weir’ın anlattığına göre karakter sette kukla/pratik efektlerle canlandırılmış; bence bunun etkisi çok büyük. Rocky gerçekten “orada” hissediliyor. O yüzden Ryland ile arasındaki bağ da CGI bir numara gibi değil, gerçek bir ilişki gibi geliyor.

Olesya, Yao ve diğerleri

Filmde ana duygusal eksen Ryland–Rocky–Stratt üçgeninde dönse de, görev çevresindeki karakterler dünyayı daha büyük hissettiriyor. Milana Vayntrub’un Olesya Ilyukhina’sı ve film kayıtlarında yer alan diğer ekip üyeleri, bu hikâyenin sadece bir adamın macerası değil, insanlığın ortak çaresizliği olduğunu hissettiriyor.

SPOILER ALERT: Film beni tam olarak nerede kazandı?

Başta amnezi yapısı zaten çok iyi çalışıyor. Ryland Grace’le aynı anda öğreniyoruz; bu da filmi düz bir uzay macerası olmaktan çıkarıyor. Her yeni anı parçası geldikçe hikâye büyüyor. Güneş’i tehdit eden o gizemli organizma meselesi, görevin kapsamı, Dünya’nın umutsuzluğu… Bunlar zaten çok sürükleyici.

Ama film beni asıl Rocky ile ilk gerçek iletişimin kurulduğu yerde kazandı.

Çünkü o noktaya kadar “tamam, bu çok iyi çekilmiş bir bilimkurgu” diyordum. O noktadan sonra “ben bu iki canlıya aşırı bağlandım” demeye başladım. İkisi de tamamen farklı türlerden geliyor, iletişim kurmaları bile başlı başına bir problem, ama yine de arkadaş oluyorlar. Hatta arkadaş da az kalır, birbirlerinin hayatını literal anlamda omuzlayan iki varlığa dönüşüyorlar. Film burada bilimkurgunun en güzel halini gösteriyor bence: farklı olanı korkulacak bir şey değil, anlaşılacak bir şey olarak anlatıyor.

O dostluk neden bu kadar etkiliyor?

Çünkü film dostluğu büyük laflarla değil, küçük detaylarla kuruyor.
Birbirlerine bir şey öğretmeleri.
Birbirlerini yanlış anlamaları.
Sabretmeleri.
Güvenmeyi öğrenmeleri.

Ryland’ın giderek Rocky’ye alışması, Rocky’nin Ryland’a açılması, aralarındaki o tuhaf ama çok içten mizah… Bunlar filmin en güçlü tarafı. Koca uzay boşluğunda, yok oluşun eşiğinde, sana en çok iyi gelen şeyin başka bir canlıyla kurduğun bağ olması çok etkileyici bir fikir. Filmin resmi tanıtımında da “beklenmedik bir dostluk” vurgusu yapılıyor ama bence bu ifade bile yetersiz kalıyor. Bu filmde dostluk sadece yan tema değil; bütün hikâyenin duygusal motoru.

Final neden tokat gibi geliyor?

Çünkü film finalde klasik kahramanlık şablonuna kaçmıyor. Ryland Grace’in önünde duran seçim, sadece mantıksal değil, ahlaki ve duygusal bir seçim. Eve dönme ihtimali varken, başka bir hayatı ve başka bir dünyayı kurtarmayı seçmesi… işte orada film “bakın, kahramanlık bazen alkış alınan bir dönüş değil, sessizce verilen bir vazgeçiştir” diyor.

Ve dürüst olayım: ben tam o anda bittim.

Çünkü o kararın içinde hem kayıp var, hem sevgi var, hem yalnızlık var, hem de büyüme var. Ryland Grace filmin başındaki adam değil artık. Başta hayatta kalmaya çalışan biri; sonda ise gerçekten bir başkasının yaşamını kendisininki kadar önemli gören biri. Filmi büyük yapan şeylerden biri de bu: karakter gelişimi lafta değil, gerçekten yaşanıyor.

Yönetmenlik neden bu kadar başarılı?

Phil Lord ve Christopher Miller ikilisi normalde enerji, ritim ve yaratıcılık denince akla gelen isimler. Burada da o enerjiyi koruyup üstüne duygusal olgunluk eklemişler. Film büyük fikirleri görsel şova boğmadan anlatıyor. Evet, uzay çok etkileyici; evet, gemi tasarımı, yalnızlık hissi, bilinmezlik duygusu çok iyi. Ama yönetmenlik hiçbir zaman “bakın ne kadar havalı sahne çektik” diye bağırmıyor. Hep hikâyeye çalışıyor.

Bence özellikle ritim çok güçlü. Film 156 dakika olmasına rağmen karakter ve gizem akışı sayesinde diri kalıyor. Bir yanda bilimsel problem çözme zevki var, öbür yanda hafıza kırıntılarıyla ilerleyen dramatik yapı var, üstüne Rocky ile kurulan ilişki geliyor. Bu karışım çok zor ama film bunu taşımayı başarıyor.

Film neden duygusal olarak da bu kadar vuruyor?

Çünkü özünde bu film uzay filmi değil;
yalnızlık, umut, fedakârlık ve arkadaşlık filmi.

Bence en güzel tarafı da şu: Duygusallığı ucuz yöntemlerle üretmiyor. Kimse sürekli ağlamıyor, kimse dakikada bir epik konuşma yapmıyor. Hisler daha çok seçimlerden, bekleyişlerden, bakışlardan ve güven ilişkilerinden geliyor. O yüzden duygu sömürüsü gibi hissettirmiyor; tersine, çok dürüst hissettiriyor.

Ben neden bu filme bayıldım?

Çünkü Project Hail Mary hem akıllı hem sıcak bir film.
Hem büyük hem samimi.
Hem komik hem hüzünlü.
Hem bilimkurgu hem bildiğin kalbe dokunan bir dostluk hikâyesi.

Ryland Grace’i, Eva Stratt’ı, Rocky’yi ve bu hikâyenin kurduğu o tuhaf umut duygusunu cidden unutabileceğimi sanmıyorum. Ben bu filmi izlerken sadece “iyi yazılmış bir uzay macerası” izlemedim. Aynı zamanda şunu da hissettim:

İnsanlığı bazen teknoloji değil, ilişki kurtarır.
Bazen en uzak yıldızlarda bile en insani hikâyeyi bulursun.

Kısacası ben bu filme bayıldım.
Ve evet, Rocky için ayrı bir duygusal dosya açtım.