Bazı filmler izlenir, bazı filmler deneyimlenir. Bir de hayatınızın önemli bir bölümünü Umbrella Corporation’ın neden hâlâ kapatılmadığını sorgulayarak geçirdiyseniz, Resident Evil gibi filmler vardır.
Spoiler uyarısı: Bu yazı filmin genel hikâyesi, atmosferi, sinematografisi ve oyun serisine yaptığı göndermeler üzerine. Büyük sürprizleri ve sahne sahne olay örgüsünü mümkün olduğunca açık etmiyorum. Yine de bazı oyun referanslarından ve anlatı tercihlerinden söz edeceğim.
Önce itiraf edeyim: Yeni Resident Evil filmini izledim ve bayağı sevdim. Hani bir filmi bitirirsiniz, jenerik akarken yüzünüzde istemsiz bir gülümseme oluşur, sonra da kendi kendinize “Evet, işte bunu istiyordum,” dersiniz ya. Benim için öyle bir deneyimdi.
Üstelik bu memnuniyetin sebebi yalnızca ortalığın kan gölüne dönmesi, yaratıkların insan anatomisiyle ilgili bütün etik kuralları çöpe atması veya birilerinin yine son derece şüpheli bir laboratuvar işletmesi değil.
Bu kez mesele, Resident Evil’ın ne olduğunu gerçekten anlamış bir yönetmenin, video oyunu uyarlaması yapmanın ille de oyunun hikâyesini birebir sinemaya taşımak anlamına gelmediğini göstermesi.
Zach Cregger, serinin hayranı. Üstelik oyunların en önemli özelliklerinden birini, yani kaynak yönetimi ve sürekli yaklaşan tehlike hissini, filmin anlatısının merkezine yerleştirmiş. Kendi ifadesiyle amaç, daha önce anlatılmış bir hikâyeyi tekrarlamak değil, oyuncunun oyunu oynarken hissettiği deneyimi sinemada yeniden kurmak.
Ve açıkçası, bir video oyunu uyarlamasından beklediğim şey tam olarak bu. Oyunun logosunu, birkaç tanıdık yaratığı ve nostaljiye oynayan üç beş nesneyi ekrana koyup sonra bunları sadakat diye pazarlamak değil.
Biraz daha fazlasını bekliyoruz. Örneğin zekâ.
Resident Evil dediğin şey, aslında çok kötü bir emlak deneyimidir
Öncelikle serinin temelindeki mekân anlayışından başlayalım.
Resident Evil oyunlarında bir yere girersiniz. Mekân terk edilmiş, karanlık ve tekinsizdir. Duvarlarda kan izleri vardır. Birkaç oda ileride ne olduğunu bilmezsiniz. Kapının arkasından ne çıkacağına dair fikriniz yoktur. Üstelik elinizde yalnızca birkaç mermi bulunur.
Normal şartlarda mantıklı bir insan geri döner.
Fakat siz geri dönmezsiniz. Çünkü önünüzde açılmayı bekleyen bir kapı, çözülmesi gereken bir bulmaca ve muhtemelen başka bir yerde kullanacağınız bir anahtar vardır.
Bir de o anahtarın neden üç katlı, devasa bir binanın öbür ucundaki çekmecede bulunduğunu sorgulamayın. Umbrella’nın mimari projelerini inceleyecek olursak zombi salgınından önce de ciddi bir denetim eksikliği olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.
Resident Evil’ın mekânları, yalnızca korku dekorları değildir. Oyuncuyu yönlendiren, bilgiyi parça parça veren ve ilerledikçe yeni tehditler ortaya çıkaran birer anlatı aracıdır.
Yeni film de bu anlayıştan besleniyor.
Bryan’ın yolculuğu, bir noktadan diğerine ulaşma çabasına dayanıyor. Ancak her yeni mekân, yalnızca bir sonraki sahneye geçmek için kullanılan bir fon değil. Aynı zamanda yeni bir tehlike, yeni bir problem ve hayatta kalmak için ödenmesi gereken başka bir bedel anlamına geliyor.
Yani film, oyunun o meşhur ilerleme hissini koruyor: Bir problemi çözdüğünüzde rahatlamıyorsunuz. Sadece daha büyük bir problemle tanışma hakkı kazanıyorsunuz.
Tebrikler. Göreviniz tamamlandı. Şimdi sıradaki felaket için lütfen koridorun sonundaki kapıyı açın.
Mekân tasarımı neden bu kadar önemli?
Resident Evil 2’yi hatırlayalım. Raccoon City Police Department, sıradan bir polis karakolu değildir. Binanın kendisi bir bulmacadır. Kapılar, kilitler, gizli geçitler ve birbirine bağlanan alanlar oyuncunun zihninde bir harita oluşturur.
Yeni film, aynı mekânı birebir yeniden kurmak zorunda kalmadan bu mantığı kullanıyor. Sürekli değişen çevreler, yolculuk hissini canlı tutuyor ve izleyiciyi karakterin keşif sürecine ortak ediyor.
Bu tercih önemli. Çünkü korku sinemasında mekânın ne kadarını gördüğünüz kadar, ne kadarını göremediğiniz de önemlidir.
Her şeyi gösterirseniz merak biter. Hiçbir şey göstermezseniz de izleyici karanlıkta bir şeylerin olmasını bekleyen insanlara bakar.
İkisi arasındaki dengeyi kurmak, korku sinemasının asıl meselelerinden biri.
Resident Evil bu açıdan oyunların keşif ve tehdit dengesinden yararlanıyor.
Bir de bütün bunların ortasında, binanın çıkışını bulmaya çalışan insanları düşünün. Bir tarafta biyolojik felaket, diğer tarafta anlamsız kilit mekanizmaları.
İnsan bazen dünyanın sonundan değil, doğru anahtarın hangi çekmecede olduğunu hatırlayamamaktan korkuyor.
Sinematografi: Kamera da sizinle birlikte hayatta kalmaya çalışıyor
Filmin benim açımdan en ilgi çekici taraflarından biri, kamera kullanımının oyun deneyimiyle kurduğu ilişki.
Çünkü Cregger’ın yaptığı şey yalnızca oyunlardan görsel referanslar almak değil. Kameranın karakterle ve dolayısıyla seyirciyle kurduğu ilişkiyi de oyun mantığına yaklaştırmak.
Burada görüntü yönetmenliği açısından önemli bir tercih var: Kameranın karakteri takip etme biçimi.
Yönetmen, özellikle üçüncü şahıs kamera perspektifinden yararlanıyor. Karakteri kadrajın merkezinde tutarken çevresini de görebilmemizi sağlıyor. Böylece seyirci hem Bryan’ın hareketlerini takip ediyor hem de çevrede beliren tehditleri fark etmeye çalışıyor.
Bunun oyunlardaki karşılığını biliyoruz.
Karakteri görürsünüz. Etrafı tararsınız. Bir köşede hareket eden bir şey var mı diye bakarsınız. Kapının önünde bekleyen yaratığı fark edersiniz ama onun sizi fark edip etmediğinden emin olamazsınız.
Sonra ilerlersiniz.
Çünkü oyuncu olmak, bazen kötü kararlar vermeyi estetik bir deneyime dönüştürmektir.
Kameranın bildiği şeylerle karakterin bildikleri aynı değil
Korku sinemasında kamera çoğu zaman seyirciye bilgi verir. Bazen yaklaşan tehlikeyi karakterden önce görürüz. Bazen de kamera, bizi özellikle yanlış yönlendirerek sürpriz etkisini güçlendirir.
Resident Evil’ın oyunlardan aldığı yaklaşımda ise karakterin bakışı ve kamera hareketi arasındaki ilişki daha belirgin.
Kamera, karakterin çevresini keşfetmesine eşlik ediyor. Kadraj, onun dikkatinin yöneldiği alanlarla birlikte hareket ettiğinde izleyici de çevreyi aynı sınırlı bilgiyle deneyimliyor.
Bu, özellikle üçüncü şahıs oyunların görsel mantığını sinemaya taşımanın etkili bir yolu.
Üstelik yönetmen zaman zaman birinci şahıs perspektifinden de yararlanıyor. Silahın ve karakterin hareketlerinin doğrudan kadraja yansıması, bazı anlarda seyirciyi aksiyonun içine daha fazla çekiyor.
Burada önemli olan, birinci ve üçüncü şahıs perspektiflerinin yalnızca görsel bir numara olarak kullanılmaması.
Her ikisi de farklı bir gerilim yaratıyor.
Üçüncü şahıs perspektifi çevreyi gözlemleme ve tehditleri fark etme hissi verirken birinci şahıs perspektifi karakterin doğrudan deneyimine yaklaşmamızı sağlıyor.
Başka bir deyişle kamera, yalnızca hikâyeyi kaydetmiyor. Hikâyenin nasıl deneyimleneceğini de belirliyor.
Ve bunu yaparken seyirciye şu hissi veriyor:
Ekranın karşısında oturuyor olabilirsiniz ama yanlış bir hareket yaptığınızda sorumluluk size aitmiş gibi hissediyorsunuz.
Korku sinemasının güzel tarafı da bu. Normalde bir karakterin aptalca kararlarına dışarıdan bakıp eleştiri getirirsiniz. Burada ise kendinizi aynı hatayı yaparken bulabilirsiniz.
Sonra da “Ben olsam oraya girmezdim,” dersiniz.
Elbette girerdiniz.
Çünkü kapının arkasında ne olduğunu merak ediyorsunuz.
Işık, karanlık ve görünmeyenin gücü
Görüntü yönetmeni Dariusz Wolski’nin katkısı da bu görsel yaklaşımın önemli bir parçası. Cregger, Wolski’nin karanlıkla kurduğu ilişkiyi ve doğal görünen ama stilize edilmiş ışık kullanımını özellikle beğendiğini anlatıyor.
Burada amaç, her karanlık sahneyi mümkün olduğunca görünmez hâle getirmek değil. Karanlığın içinde yeterince bilgi bırakıp geri kalanını seyircinin zihnine teslim etmek.
Çünkü korku, çoğu zaman gördüğümüz şeyden önce göremediğimiz şeyle ilgilidir.
Bir koridorun sonundaki belirsiz siluet, aniden kadraja giren bir yaratıktan daha uzun süre aklınızda kalabilir. Hele ki o koridorun sonuna doğru yürüyen karakterin elinde yalnızca birkaç mermi varsa…
Görüntünün genişliğiyle karakterin savunmasızlığı arasındaki ilişki de burada önem kazanıyor.
Özellikle geniş kadrajlarda çevre büyürken insan küçülüyor. Karakterin kontrol edemediği dünya, görüntünün içine yayılıyor.
Bu, yalnızca güzel görünen bir kompozisyon değil. Aynı zamanda anlatının temel duygusunu güçlendiren bir tercih.
İnsan, evrende yalnız olduğunu fark ettiğinde varoluşsal kriz yaşayabilir.
Resident Evil evreninde ise aynı farkındalık, genellikle bir şeyin sizi yemek üzere olduğu anlamına geliyor.
Felsefeye ayıracak çok vaktiniz yok.
Asıl mesele zombi değil, cephaneniz
Resident Evil’ın hayatta kalma korkusu türündeki yerini özel kılan şeylerden biri, kaynak yönetimi.
Zombi oyunlarında düşman öldürmek tek başına yeterli değildir. Ne kadar cephaneniz olduğu, hangi silahı kullandığınız, ne kadar hasar aldığınız ve yanınızda hangi iyileştirme eşyalarının bulunduğu da önemlidir.
Bir yaratığı öldürebilirsiniz ama bu, doğru karar verdiğiniz anlamına gelmez.
Belki üç mermi harcamak yerine oradan kaçmalıydınız.
Belki o sağlık spreyini daha sonra kullanmalıydınız.
Belki de o kapının arkasında ne olduğunu öğrenmek zorunda değildiniz.
Ama öğrendiniz.
Şimdi iki merminiz, bir miktar pişmanlığınız ve çözmeniz gereken başka bir sorununuz var.
Cregger’ın oyunlardan sinemaya taşımaya çalıştığı temel unsurlardan biri de bu. Yönetmen, bir karakterin başlangıçta tabancayla ilerlemesini, daha sonra pompalı tüfeğe ve ilerleyen aşamalarda daha güçlü silahlara ulaşmasını bilinçli bir ilerleme sistemi olarak ele alıyor.
Bu, oyunlarda son derece tanıdık bir yapı.
Başlangıçta elinizdeki silahlar yetersizdir. Tehlikeler büyüdükçe daha güçlü araçlara ulaşırsınız. Fakat bu güç artışı, dünyanın daha güvenli hâle geldiği anlamına gelmez.
Çünkü karşınıza çıkan düşmanlar da aynı hızla korkunçlaşma konusunda doktora yapmaktadır.
Envanter yönetimi: İnsanlığın gerçek sınavı
Resident Evil oynayan herkesin bildiği bir şey var: Envanterinizdeki her eşyanın bir bedeli vardır.
Bir silah mı taşıyacaksınız?
Mermi mi?
İyileştirme eşyası mı?
Yoksa ileride lazım olacağını düşündüğünüz, neden yanınızda taşıdığınızı artık hatırlamadığınız o garip nesneyi mi?
Birkaç eşya yüzünden bütün planınız değişebilir.
Gerçek hayatta da buna benzer durumlar yaşıyoruz. Fakat gerçek hayatta kimse size bir bitkiyi başka bir bitkiyle birleştirerek sağlığınızı geri kazanabileceğinizi söylemiyor.
En azından benim karşılaştığım sağlık sistemlerinde böyle bir hizmet henüz yok.
Oyunların kaynak yönetimi, oyuncuyu sürekli geleceği düşünmeye zorluyor. Şimdiki tehlikeden kurtulmak için bütün cephanenizi harcarsanız biraz sonra karşınıza çıkacak tehdide karşı savunmasız kalabilirsiniz.
İşte bu yüzden Resident Evil’da bazen düşmanla savaşmamak, onu öldürmekten daha akıllıca bir karar.
Yeni film de bu anlayışı benimsiyor. Aksiyon sahnelerinin değerini yalnızca harcanan mermi miktarıyla ölçmüyor. Silahların sınırlılığı ve karakterin ne kadar hazırlıksız olduğu, gerilimin bir parçasına dönüşüyor.
Ve bu bence önemli bir ayrım.
Çünkü her şeyi kolayca çözen, önüne çıkan bütün yaratıkları zahmetsizce ortadan kaldıran bir karakterin hayatta kalma mücadelesini izlemekle, ne yapacağını bilmeyen birinin çaresizliğini izlemek aynı şey değil.
Birincisinde aksiyon izlersiniz.
İkincisinde ise gerçekten korkabilirsiniz.
Bryan bir Leon Kennedy değil. Zaten sorun da bu değil.
Resident Evil hayranları olarak belirli karakterlere alışığız.
Leon S. Kennedy’nin soğukkanlılığı, Chris Redfield’ın fiziksel gücü, Jill Valentine’ın becerikliliği, Claire Redfield’ın kararlılığı…
Bu insanlar biyolojik felaketlerin yaşandığı yerlere gidip bir şekilde işlerini halletmeye alışmış durumdalar.
Elbette bazen işler biraz karışıyor. Ama en azından bir yaratık karşılarına çıktığında ne yapacaklarına dair fikirleri var.
Bryan ise farklı.
Kendisi, yanlış zamanda yanlış yerde bulunan sıradan bir adam. Tıbbi kurye olarak çıktığı yolculuk, Raccoon City’deki felaketin ortasında bir hayatta kalma mücadelesine dönüşüyor.
Ve işte bu tercih, filmin en güçlü yanlarından biri.
Çünkü Bryan’ın deneyimi, Resident Evil oynayan sıradan bir insanın deneyimine daha yakın.
Bir yaratık gördüğünde hemen silahını çekip profesyonelce ateş etmiyor. Korkuyor, tereddüt ediyor, hata yapıyor ve bazen yalnızca bir sonraki dakikaya ulaşmaya çalışıyor.
Kısacası kendisi, oyunun eğitim bölümünü henüz tamamlamadan kendini son bölümde bulan bir oyuncu gibi.
Ekranda gördüğümüz şey, bir kahramanın gücünü sergilemesi değil; hazırlıksız bir insanın gittikçe daha kötüleşen koşullara uyum sağlamaya çalışması.
Bu da korkuyu daha inandırıcı hâle getiriyor.
Bir karakterin korkması için illa ki çığlık atması gerekmez. Bazen ne yapacağını bilememesi, yanlış karar vermesi veya kaçmak için en doğru anı kaçırması yeterlidir.
Üstelik bu yaklaşım, serinin eski oyunlarının temel hissine de oldukça uygun.
Oyuncu her zaman güçlü değildir. Her zaman hazırlıklı değildir. Hatta bazen ne yapması gerektiğini bile bilmiyordur.
Ama yine de ilerlemek zorundadır.
Çünkü oyun ekranında bir sonraki kapı sizi beklemektedir.
Leon nerede?
Leon Kennedy’nin yokluğu elbette bazı hayranların aklına gelebilir.
Fakat burada bence doğru soru, “Leon neden yok?” değil.
Doğru soru şu: “Leon olsaydı bu hikâyenin gerilimi aynı olur muydu?”
Muhtemelen hayır.
Çünkü Leon’un tecrübesi, refleksleri ve aksiyon becerileri, birçok tehdidi Bryan’dan çok daha farklı değerlendirmesini sağlar.
Bryan’ın ise hayatta kalmayı öğrenmesi gerekiyor.
Üstelik filmin amacı, oyunlardaki hikâyeleri yeniden anlatmak değil. Cregger’ın yaklaşımı, serinin dünyasında daha önce görmediğimiz bir karakterin deneyimine odaklanmak.
Bu yüzden filmi, Leon’un olmadığı bir Resident Evil olarak değil, Resident Evil dünyasında Leon olmayan birinin başına gelenler olarak değerlendirmek daha anlamlı.
Sonuçta herkes özel ajan olmak zorunda değil.
Bazılarımız yalnızca teslimatını yapıp eve dönmek istiyor.
Fakat Umbrella Corporation’ın faaliyet gösterdiği bir şehirde kurye olmak, kariyer planlaması açısından pek de parlak bir tercih olmayabilir.
Resident Evil hayranlarının yakalayacağı küçük ayrıntılar
Şimdi gelelim serinin hayranları için asıl eğlenceli bölüme.
Çünkü Resident Evil, yıllar içinde yalnızca bir hikâye anlatmadı. Kendine özgü nesneleri, görsel alışkanlıkları, sesleri ve oyun mekanikleriyle tanınabilir bir kültür oluşturdu.
Bu yüzden bazı ayrıntılar, seriyi bilmeyen bir izleyici için sıradan bir dekor unsuruyken hayranlar için çok daha fazlasını ifade ediyor.
Daktilolar: Kaydetmeden önce ölmek istemeyenler kulübü
Resident Evil’ın klasik oyunlarında daktilolar, kayıt noktalarıyla özdeşleşmiş durumda.
Eski oyunlarda ilerlemenizi kaydetmek için daktiloları ve belirli kaynakları kullanmanız gerekebiliyordu. Bu sistem, oyuncunun güvenli alanları fark etmesini ve ilerleyişini planlamasını sağlıyordu.
Bir daktilo gördüğünüzde yalnızca eski bir ofis ekipmanına bakmıyordunuz.
Bir nefes alma ihtimaline bakıyordunuz.
Bir kayıt noktasına.
Birazdan başınıza ne geleceğini bilmediğiniz için ilerlemeden önce güvence altına almak istediğiniz bütün emeğinize.
Bu yüzden Resident Evil dünyasında daktiloların kültürel karşılığı, sıradan bir eşyanın çok ötesinde.
Bugün oyunlarda otomatik kayıt sistemleriyle büyüyen oyuncular için bu duyguyu anlatmak zor olabilir. Ama eski oyunları oynayanlar bilir: Bazen bir kayıt noktasına ulaşmak, bir bölüm sonu canavarını yenmekten daha büyük bir başarıdır.
Çünkü canavarı yenemezseniz tekrar denersiniz.
Ama son kaydınızdan sonra yarım saatlik ilerlemenizi kaybederseniz, asıl canavarın kim olduğunu sorgulamaya başlarsınız.
Ve hayır, o canavar her zaman Nemesis değildir.
Bazen oyun tasarımcısıdır.
Şifalı bitkiler: Alternatif tıbbın Umbrella onaylı versiyonu
Resident Evil serisinin bir diğer ikonik unsuru, iyileştirme bitkileri.
Yeşil bitkiler, kırmızı bitkiler ve bunların farklı kombinasyonları, serinin hayranlarının hafızasına kazınmış durumda.
Birçok oyunda bu bitkileri birleştirerek iyileştirici etkilerini artırabilirsiniz.
Gerçek hayatta da bitkilerden yararlanıyoruz. Ancak Resident Evil’ın bitki sistemi, bir sağlık kuruluşunun ürün geliştirme departmanında tasarlanmış gibi çalışıyor.
Bir bitki iyi geliyor.
İki bitki daha iyi geliyor.
Doğru kombinasyonu bulursanız bir önceki dakika iç organlarınızı zorlayan yaratık saldırısından sonra tekrar yürümeye başlayabiliyorsunuz.
Tıp dünyasının bu kadar basit bir formülü henüz çözememiş olması gerçekten düşündürücü.
Tabii gerçek dünyada yaralı bir insanın tedavisi böyle işlemiyor. Ama oyun dünyasında mantığın sınırları, genellikle oyuncunun hayatta kalma ihtiyacıyla belirleniyor.
Filmde oyunlardan alınan iyileştirme eşyalarının görsel olarak yeniden üretilmesi de bu nedenle anlamlı. Cregger, hayranların tanıyacağı ayrıntıları yalnızca dekor olarak kullanmak yerine serinin görsel hafızasına hitap ediyor.
Bunu fark ettiğinizde içinizden küçük bir “Aha!” geçiyor.
Sonra da gerçek hayatta neden çantanızda bir yeşil bitki taşımadığınızı düşünüyorsunuz.
Silahların kademeli gelişimi
Başlangıçta tabanca.
Sonra pompalı tüfek.
Ardından daha güçlü silahlar.
Bu ilerleyiş, Resident Evil oyunlarının pek çok hayranının aşina olduğu bir yapı.
Oyuncu, tehlikeler büyüdükçe daha güçlü silahlara ulaşır. Her yeni silah, hayatta kalma şansını artırırken karşılaşılan tehditlerin de giderek daha ciddi hâle geldiğini gösterir.
Filmin bu sistemi anlatının bir parçası olarak kullanması, oyun kültürüne yönelik doğrudan bir gönderme.
Burada yalnızca silahların değişmesinden söz etmiyoruz. Karakterin yolculuğu, aynı zamanda bir oyun ilerlemesi gibi tasarlanıyor.
Başlangıçta çaresiz olan karakter, deneyim kazandıkça daha donanımlı hâle geliyor.
Elbette daha iyi silahlar edinmek, yaratıkların sizinle ilgili bütün planlarını değiştirmiyor.
Çünkü Resident Evil evreninde güçlenmenin en büyük dezavantajı, oyunun artık sizi daha güçlü düşmanlarla tanıştırabileceğine inanması.
Tebrikler. Yeni silahınızın kilidi açıldı.
Karşılığında daha önce görmediğiniz bir kabus kazandınız.
Kilitler, bulmacalar ve anahtarların gizemli ekonomisi
Bir Resident Evil oyununda anahtar bulmak, çoğu zaman asıl problemin yalnızca başlangıcıdır.
Çünkü anahtarı bulursunuz ama hangi kapıyı açtığını hatırlamazsınız. Kapıyı bulursunuz ama o kapının arkasındaki nesne başka bir bulmacanın parçasıdır. Bulmacayı çözersiniz ama ihtiyacınız olan eşya envanterinizde değildir.
Ve bir noktada kendinizi bir binanın içinde aynı koridorlardan defalarca geçerken bulursunuz.
Yeni filmdeki yolculuk ve çevre keşfi yaklaşımı, bu oyun geleneğini hatırlatıyor.
Bu tür ayrıntılar, Resident Evil’ın kendine özgü ritmini oluşturuyor. İlerlemek, yalnızca önünüze çıkan düşmanları ortadan kaldırmak değil; çevreyi anlamak, nesneleri doğru yerde kullanmak ve bir sonraki adımı planlamak demek.
Tabii gerçek hayatta bir kapıyı açmak için önce üç farklı odada sembol aramak zorunda kalmıyorsunuz.
En azından belediye binasına girmeye çalışmıyorsanız.
En tanıdık korkulardan biri: Enfekte köpekler
Resident Evil hayranları için bazı yaratıklar, yalnızca bir düşman türü değildir.
Bir travmadır.
Özellikle klasik oyunların ani saldırılarıyla hatırlanan enfekte köpekler, serinin en tanınabilir korku unsurlarından biri.
Çünkü bazen tehlike, karşınızda ağır ağır ilerleyen devasa bir yaratık değildir. Bir anda kadraja giren, nereden geldiğini anlamadığınız ve tepki vermek için çok az zaman bırakan bir düşmandır.
Bu tür karşılaşmalar, oyuncunun çevresine karşı sürekli tetikte kalmasını sağlar.
Filmin oyunlardan aldığı görsel ve tematik referanslar arasında enfekte köpeklerin de bulunması, hayranlar için anlamlı bir ayrıntı.
Bazı korkuların eskimediğini gösteriyor.
Aradan yıllar geçebilir. Grafikler gelişebilir. Kamera sistemleri değişebilir. Fakat bir köpek aniden üzerinize atladığında, insanlığın bütün teknolojik ilerlemesi birkaç saniyeliğine anlamını yitiriyor.
Oyun geliştiricileri bunu biliyor.
Ve belli ki bu bilgiyi kullanmaktan hiç vazgeçmeyecekler.
Umbrella Corporation: Kurumsal sosyal sorumluluk anlayışının karanlık yüzü
Resident Evil dünyasının en önemli unsurlarından biri, elbette Umbrella Corporation.
Biyoteknoloji, bilimsel araştırmalar, gizli laboratuvarlar ve insan hayatını hiçe sayan kurumsal kararlar…
Bunların hepsi bir araya geldiğinde ortaya, insanlığın başına gelebilecek en kötü şeylerden birini temsil eden bir şirket çıkıyor.
Ama dürüst olalım: Kurumsal açıdan bakıldığında da bazı ciddi problemler var.
Örneğin risk yönetimi.
Örneğin etik kurullar.
Örneğin deneysel araştırmaların denetlenmesi.
Örneğin şirketin yürüttüğü faaliyetlerin bir noktada bütün şehri yaşanmaz hâle getirmesi.
Bunlar, yıllık faaliyet raporunda açıklanması gereken küçük ayrıntılar olabilir.
Umbrella’nın yönetim kurulunda hiç kimsenin “Arkadaşlar, bu projenin olası risklerini biraz daha değerlendirelim,” dememesi gerçekten şaşırtıcı.
Belki demişlerdir.
Belki de bu kişi toplantıdan sonra ortadan kaybolmuştur.
Resident Evil evreninde kurumsal yönetim konusunda iyimser olmak için pek fazla nedenimiz yok.
Yeni filmin de serinin bu dünyasında geçmesi, arka plandaki tehdidin yalnızca yaratıklarla sınırlı olmadığını hatırlatıyor.
Asıl korkunç olan, biyolojik felaketin ortaya çıkması kadar onu mümkün kılan kararlar.
Çünkü zombiler sizi ısırabilir.
Ama insanları denek olarak gören, sonuçlarını gizleyen ve bütün bunları kurumsal çıkarlar uğruna yapan bir sistem, felaketi çok daha geniş ölçekte üretebilir.
Resident Evil’ın yıllardır çalışan taraflarından biri de bu.
Korku, laboratuvardan dışarı çıkan yaratıklarla sınırlı değil. O laboratuvarı kuranların kararlarında da gizli.
Bir de bütün bunların üzerine şirketin logosunu ekleyin.
Kurumsal kimlik çalışması başarılı. Etik değerler departmanı biraz zayıf kalmış.
Korkunun ritmi: Her an aksiyon değil, her an kötü bir ihtimal
Resident Evil’ı yalnızca aksiyon üzerinden değerlendirmek, serinin en önemli özelliklerinden birini kaçırmak olur.
Çünkü hayatta kalma korkusunun asıl gücü, her an bir şeylerin gerçekleşmesinde değil; bir şeylerin gerçekleşebileceğini bilmenizde.
Bir koridorda ilerlersiniz.
Bir ses duyarsınız.
Durursunuz.
Biraz beklersiniz.
Hiçbir şey olmaz.
Sonra ilerlersiniz.
Ve tam rahatlamaya başladığınızda bir şey gerçekleşir.
Bu ritim, korku deneyiminin temelini oluşturur. Sürekli yüksek tempoda ilerleyen bir anlatıda seyirci bir noktadan sonra yaşananlara alışabilir. Gerilimin etkili olabilmesi için bazen yavaşlaması, nefes alması ve beklenti yaratması gerekir.
Cregger’ın oyunlardan ilham alan yaklaşımı da bu noktada önem kazanıyor.
Yönetmen, oyuncunun ilerledikçe farklı mekânlara geçtiği ve giderek artan tehditlerle karşılaştığı yapıyı sinemaya taşıyor. Böylece film, tek bir yerde geçen kesintisiz bir saldırıdan ziyade, her aşaması yeni bir problem yaratan bir yolculuğa dönüşüyor.
Bu yapı, serinin oyunlarında karşılaştığımız keşif ve gerilim döngüsünü hatırlatıyor.
Üstelik korkunun kaynağı yalnızca düşmanlar değil.
Bazen silahınızın yeterli olup olmadığını bilmiyorsunuz.
Bazen gideceğiniz yerde neyle karşılaşacağınızı bilmiyorsunuz.
Bazen de doğru kararı verip vermediğinizden emin değilsiniz.
İnsan zihninin belirsizlikle kurduğu ilişki, korku sinemasının en etkili araçlarından biri.
Ve Resident Evil, bu belirsizliği yönetmek konusunda yıllardır deneyimli.
Elbette bazı insanlar için belirsizlik, hayatın doğal bir parçası.
Resident Evil oynayanlar içinse belirsizlik, genellikle kapının arkasında bekleyen bir yaratığın size doğru ne zaman koşmaya başlayacağıdır.
Oyun uyarlaması dediğin şey, oyunun ruhunu anlamaktır
Video oyunlarından uyarlanan filmlerin en büyük sorunlarından biri, kaynak materyale sadakat meselesi.
Bir grup hayran, hikâyenin ve karakterlerin birebir korunmasını ister.
Başka bir grup, sinemanın kendine özgü bir anlatım biçimi olduğunu ve uyarlamanın yeni bir yorum getirmesi gerektiğini savunur.
İki yaklaşımın da anlaşılır tarafları var.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: Bir eserin olay örgüsüne sadık olmakla, onun temel deneyimine sadık olmak aynı şey değil.
Yeni Resident Evil filmi, bu ikinci yolu seçiyor.
Cregger, Leon Kennedy’nin veya diğer tanınmış karakterlerin hikâyelerini yeniden anlatmak yerine, aynı dünyanın içinde geçen özgün bir hikâye kuruyor.
Bunun arkasındaki düşünce mantıklı.
Oyunlarda zaten anlatılmış ve hayranların defalarca deneyimlediği bir hikâyeyi yeniden üretmek yerine, o dünyanın nasıl hissettirdiğini sinemaya taşımak.
Bu yaklaşım, filmin kendine ait bir anlatı kurmasına olanak tanıyor.
Üstelik yönetmenin oyunlara duyduğu hayranlık, yalnızca karakterlere veya yaratıklara yapılan göndermelerde değil; kameranın hareketinde, kaynak yönetiminde, silahların ilerleyişinde ve mekânların kullanımında da hissediliyor.
Bu açıdan film, bir oyunun sinematik versiyonundan ziyade, oyun oynama deneyiminin sinema aracılığıyla yeniden yorumlanması olarak değerlendirilebilir.
Ve bence bu daha ilginç bir tercih.
Çünkü bir video oyununu izlenebilir hâle getirmek başka, o oyunun neden bu kadar etkileyici olduğunu anlamak başka bir şey.
Resident Evil’ın korku duygusu yalnızca ekranda görülen yaratıklardan kaynaklanmıyor.
Oyuncunun kararlarından, kaynaklarının sınırlılığından, çevreyi keşfetme ihtiyacından ve bir sonraki adımın ne getireceğini bilememesinden kaynaklanıyor.
Bütün bunları sinemaya taşıyabildiğinizde, ortaya yalnızca oyunun hayranlarına göz kırpan bir yapım çıkmıyor.
Aynı zamanda kendi ayakları üzerinde durabilen bir korku filmi çıkıyor.
Ve bir uyarlama için bundan daha iyi bir hedef düşünmek zor.
Peki, film kusursuz mu?
Hayır.
Zaten bir filmi beğenmek için onun kusursuz olması gerekmiyor.
Bir yapımın belirli bir türde neyi başarmaya çalıştığını anlamak, değerlendirmeyi daha anlamlı hâle getiriyor.
Resident Evil’ın en güçlü yanı, oyunların görsel dilini ve hayatta kalma mekaniklerini anlatının merkezine yerleştirmesi.
Bunun karşılığında bazı izleyiciler, daha fazla tanıdık karakter veya oyunların ana hikâyesiyle daha doğrudan bağlantı isteyebilir.
Bu beklentiyi anlamak mümkün.
Sonuçta Resident Evil denildiğinde Leon, Claire, Jill veya Chris gibi karakterleri düşünmek oldukça doğal.
Ancak yeni film, onların hikâyelerini tekrar anlatmak yerine başka bir noktaya odaklanıyor.
Bu nedenle filmin başarısını yalnızca hangi karakterlerin yer aldığına bakarak değerlendirmek, bence biraz haksızlık olur.
Önemli olan, seçtiği yaklaşımı ne kadar iyi uyguladığı.
Benim açımdan filmin en değerli tarafı, korku atmosferiyle oyun mekaniklerini birbirinden ayırmaması.
Silahlar, mekânlar, kamera hareketleri ve karakterin deneyimi aynı anlatının parçaları hâline geliyor.
Bu bütünlük, filmin oyun hayranlarına hitap etmesini sağlarken seriyi hiç bilmeyen izleyicilerin de hikâyeyi takip edebilmesine yardımcı oluyor.
Ve sonuçta ben filmi izlerken tam da bu nedenle keyif aldım.
Bir yandan korku filmi izliyordum, diğer yandan yıllardır bildiğim bir oyun deneyiminin sinemada nasıl karşılık bulduğunu görüyordum.
İkisi de aynı anda çalışıyordu.
Bu benim için yeterince iyi bir sebep.
Bir sonraki Resident Evil filminde ne görmek istiyorum?
Resident Evil, oyunların sinemaya uyarlanması konusunda ilginç bir örnek sunuyor.
Çünkü kaynak materyali yalnızca tanınmış karakterlerden, yaratıklardan ve hikâyelerden ibaret görmüyor.
Oyuncunun yaşadığı deneyimi de anlatının bir parçası olarak değerlendiriyor.
Karanlıkta ilerlemek.
Sınırlı kaynaklarla karar vermek.
Yeni mekânlar keşfetmek.
Tehlikenin nereden geleceğini bilmemek.
Ve bütün bunların ortasında hayatta kalmaya çalışmak.
Filmin güçlü tarafı, bu unsurları bir araya getirerek Resident Evil dünyasında geçen yeni bir hikâye anlatması.
Cregger’ın yaklaşımının herkesin beklentisini karşılaması gerekmiyor. Fakat en azından ne yapmak istediğini bilen, oyunların görsel diline ve hayatta kalma korkusuna bilinçli biçimde yaklaşan bir yapımla karşı karşıyayız.
Benim içinse bütün bunların sonunda geriye çok basit bir düşünce kalıyor:
Resident Evil evreninde hayatta kalmak zaten yeterince zor.
Bunun üzerine bir de filmin neden oyundaki karakterlerin hikâyesini birebir anlatmadığını tartışmak zorunda kalmayalım.
Bırakalım Bryan yoluna devam etsin.
Bırakalım Umbrella Corporation bir kez daha insanlığın başına iş açsın.
Bırakalım karanlık koridorlarda ne olduğunu bilmeden ilerleyelim.
Ve lütfen, bir sonraki oyunda ya da filmde, biri şu şirketi gerçekten denetlesin.
Gerçi biliyoruz ki denetleseler bile bir şey değişmeyecek.
Çünkü Umbrella Corporation’ın en büyük başarısı, dünyanın sonunu getirebilecek kadar kötü kararlar alırken bile yeni projeler geliştirmeye devam edebilmesi.
Kurumsal sürdürülebilirlik açısından etkileyici.
İnsanlık açısından biraz sorunlu.
Benim kararım mı? Resident Evil’ın yeni filmi, oyunların ruhunu sinemaya taşıma konusunda gerçekten keyif aldığım bir deneyim oldu. Özellikle kameranın oyun perspektifiyle kurduğu ilişkiyi, kaynak yönetimini ve mekânların yarattığı gerilimi başarılı buldum.
Ve sanırım bir kez daha şunu hatırladım: İyi bir korku deneyimi için her zaman devasa yaratıklara, bitmek bilmeyen aksiyona veya dünyayı kurtarmak zorunda olan süper kahramanlara ihtiyacımız yok.
Bazen bir tabanca, birkaç mermi, karanlık bir koridor ve yanlış kapıyı açmak üzere olan sıradan bir insan yeterli.
Bir de o insanın neden hâlâ orada olduğunu sorgulamayan bir senaryo.
Neyse.
Bir sonraki sefere görüşürüz.
Eğer tabii ki kayıt almayı unutmadıysak.
